Co oznaczają nowe zasady zatrudnienia Ukraińców?
Nowe regulacje dotyczące zatrudniania obywateli Ukrainy w Polsce wprowadzają istotne zmiany w stosunku do dotychczasowych zasad. Projekt ustawy zakłada stopniowe wycofywanie uproszczonych procedur, które zostały wprowadzone w odpowiedzi na wybuch wojny. Dodatkowo, kwestie dotyczące zatrudniania osób objętych ochroną czasową zostaną przeniesione do aktu prawnego regulującego zasady zatrudniania cudzoziemców.
Najważniejsze zmiany obejmują:
- obowiązek złożenia wniosku o nadanie numeru PESEL UKR w ciągu 30 dni od przekroczenia granicy,
- zastąpienie papierowych dokumentów przez elektroniczną kartę DIIA,
- ograniczenie świadczeń socjalnych dostępnych dla obywateli Ukrainy,
- konieczność spełniania formalnych wymogów przy zakładaniu własnej firmy na takich samych zasadach jak inni cudzoziemcy,
- ograniczenie dostępu do bezpłatnej publicznej opieki zdrowotnej.
W praktyce oznacza to:
- niedopełnienie obowiązku rejestracji PESEL skutkuje wygaśnięciem ochrony czasowej oraz utratą legalnego statusu pobytowego i prawa do pracy,
- elektroniczna karta DIIA usprawni proces identyfikacji i potwierdzania statusu pracowników,
- bezkosztowa opieka zdrowotna pozostanie dostępna jedynie dla dzieci, osób zatrudnionych oraz mieszkańców ośrodków zbiorowego zakwaterowania,
- pozostali utracą prawo do darmowych świadczeń medycznych, co może utrudnić im codzienne funkcjonowanie i pracę.
Wdrożenie nowych przepisów planowane jest na 5 marca 2026 roku, a okres legalnego pobytu zostanie przedłużony do 4 marca 2027 roku, co pozwoli na płynne dostosowanie się do zmian zarówno zatrudnionym, jak i pracodawcom.
Wprowadzenie nowych zasad zatrudniania obywateli Ukrainy wynika z kilku istotnych przesłanek – zarówno zmieniającej się sytuacji migracyjnej, jak i potrzeby wdrożenia trwałych rozwiązań prawnych. Projekt ustawy jest odpowiedzią na kolejny etap kryzysu uchodźczego. Dotychczasowe działania miały charakter przejściowy, jednak dziś konieczne stało się uporządkowanie i usystematyzowanie obowiązujących regulacji.
Nowe przepisy mają zapewnić jednolite wsparcie wszystkim osobom objętym ochroną czasową. Dotychczasowe, pisane w pośpiechu regulacje były doraźnym ułatwieniem, obecnie zastępują je spójne i trwałe rozwiązania, lepiej odpowiadające aktualnym potrzebom.
Ustawodawca porządkując kwestie legalnego pobytu i pracy Ukraińców, wprowadził między innymi:
- przeniesienie zasad PESEL UKR do ustaw o cudzoziemcach,
- zastąpienie papierowej dokumentacji elektroniczną kartą DIIA,
- ułatwienie procedur administracyjnych i skuteczniejszy monitoring statusu pobytowego.
Wprowadzone zmiany objęły także dostęp do świadczeń socjalnych, dostosowując skalę pomocy do obecnych możliwości finansowych państwa. Po ponad dwóch latach od wybuchu wojny wiele osób osiągnęło stabilizację, co pozwala na odpowiednią modyfikację zakresu wsparcia.
Odejście od uproszczonych zasad dotyczących prowadzenia działalności gospodarczej przez Ukraińców to kolejny krok w kierunku normalizacji ich obecności na polskim rynku pracy. Ukraińcy będą teraz podlegać takim samym wymogom formalnym jak inni cudzoziemcy, co wyrówna warunki i szanse dla wszystkich imigrantów.
Te zmiany świadczą o przejściu od doraźnych działań do rozwiązań systemowych, które uwzględniają zarówno potrzeby uchodźców, jak i realne możliwości państwa. Przepisy dotyczące pobytu i zatrudnienia stawiają na długoterminową integrację osób chronionych, dając szansę na lepsze dostosowanie się do nowych realiów.
Dlaczego nowe zasady zatrudnienia Ukraińców budzą kontrowersje?
Wprowadzenie nowych regulacji dotyczących zatrudniania obywateli Ukrainy spotkało się z licznymi głosami sprzeciwu ze strony pracodawców i organizacji społecznych. Największe kontrowersje wywołuje przepis przewidujący wygaśnięcie ochrony czasowej po opuszczeniu Polski na okres przekraczający 30 dni. Brak wyjątków dla osób wysyłanych służbowo za granicę może pozbawić wielu Ukraińców legalnego pobytu i wywołać zamieszanie na rynku pracy.
Pracodawcy, m.in. reprezentowani przez Konfederację Lewiatan, podkreślają, że zmiany wprowadzono bez konsultacji z biznesem. Wskazują na:
- potrzebę utrzymania dotychczasowych zasad zatrudnienia,
- ryzyko poważnych braków kadrowych w kluczowych sektorach gospodarki,
- negatywny wpływ ograniczeń na całą polską gospodarkę.
Nowe przepisy powodują również niepokój związany z chaosem organizacyjnym w urzędach. Specjaliści ostrzegają, że mogą one pogłębić opóźnienia w procesach legalizacyjnych, a okres wdrażania elektronicznej karty DIIA może wprowadzić dodatkową niepewność dla pracowników i pracodawców.
Znaczące kontrowersje budzą także zmiany dotyczące świadczeń socjalnych i opieki zdrowotnej:
- bezzwrotna pomoc medyczna będzie dostępna tylko dla wybranych grup,
- większość ukraińskich pracowników może mieć trudności z dostępem do darmowej opieki zdrowotnej.
Kolejnym źródłem krytyki jest zaostrzenie warunków prowadzenia działalności gospodarczej przez Ukraińców. Likwidacja uproszczonych procedur i zastosowanie standardowych wymagań dla cudzoziemców utrudni funkcjonowanie dotychczas odnoszących sukcesy przedsiębiorców.
Problemy dotyczą także pracowników delegowanych. Firmy wysyłające Ukraińców za granicę na delegacje narażają się na ryzyko utraty legalnego statusu tych pracowników po trzydziestu dniach poza Polską. Ograniczenia te wpływają negatywnie na rozwój zawodowy i konkurencyjność polskich przedsiębiorstw na rynku międzynarodowym.
W dodatku część nowych regulacji może być niezgodna z unijnymi dyrektywami dotyczącymi ochrony czasowej. Pojawiają się wątpliwości co do zgodności przepisów z europejskimi standardami dotyczącymi pomocy osobom uciekającym przed wojną, co rodzi pytania o legalność w świetle prawa wspólnotowego.
Projekt nowej ustawy dotyczącej zatrudniania obywateli Ukrainy zawiera rozbudowane przepisy przejściowe, które mają rozwiać wątpliwości pracodawców zgłoszone podczas konsultacji społecznych. Zostały one zaprojektowane tak, by wprowadzenie nowych rozwiązań odbyło się bez zakłóceń i nie wpłynęło negatywnie na działalność firm zatrudniających osoby z Ukrainy.
Jedną z najważniejszych zmian jest utrzymanie ważności wcześniejszych zgłoszeń o powierzeniu pracy. Wszelkie powiadomienia złożone przed wejściem ustawy w życie pozostaną aktualne, więc pracodawcy nie muszą powtarzać rejestracji zatrudnionych już Ukraińców.
Trzyletni okres przejściowy umożliwia składanie powiadomień o powierzeniu pracy obywatelom Ukrainy, którzy mają legalny pobyt w Polsce. Takie rozwiązanie znacznie ułatwi firmom, które planują przyjąć nowych pracowników w najbliższych miesiącach lub latach.
Ustawodawca zdecydował się na wydłużenie zawieszenia terminów rozpatrywania spraw cudzoziemców przez wojewodów aż do 4 marca 2027 roku. Jest to reakcja na przeciążenie administracji oraz pewność, że Ukraińcy nie utracą prawa do legalnego pobytu i pracy podczas wdrażania nowych przepisów.
Dodatkowo, przepisy obejmują kwestie związane z uzyskaniem numeru PESEL UKR oraz wprowadzenie elektronicznej karty DIIA:
- osoby z Ukrainy już mieszkające w Polsce otrzymają czas na spełnienie nowych wymagań formalnych,
- elektroniczna karta DIIA będzie udostępniana etapami, co pozwoli na stopniowe zastąpienie dokumentów papierowych cyfrowymi, minimalizując ryzyko dezorganizacji.
Wszystkie te rozwiązania zostały wypracowane na drodze dialogu społecznego. Projekt ustawy uwzględnia propozycje przedstawiane przez przedsiębiorców, co świadczy o otwartości na kompromis.
Całość zmian ma na celu ograniczenie utrudnień zarówno dla firm, jak i ich ukraińskich pracowników. Trzyletni czas dostosowawczy pozwoli spokojnie zapoznać się z nowymi wymaganiami oraz dopełnić wszelkich formalności bez narażania się na przerwanie legalnego zatrudnienia.
Jak nowe zasady zatrudnienia wpłyną na dostęp Ukraińców do rynku pracy?
Nowe regulacje dotyczące zatrudniania Ukraińców w Polsce zachowują możliwość podejmowania pracy, ale wprowadzają istotne zmiany formalne.
Osoby objęte ochroną czasową będą mogły korzystać z uproszczonego trybu zatrudnienia, podczas gdy wcześniej ułatwienia obejmowały szerszą grupę. Kluczowe zmiany dotyczą:
- konieczności rejestracji i uzyskania numeru PESEL UKR w ciągu 30 dni,
- utraty prawa do pracy po przekroczeniu tego terminu,
- surowszych kontroli pobytu i utraty ochrony przy wyjeździe z Polski na ponad miesiąc,
- braku wyjątków dla osób delegowanych do pracy za granicę,
- wprowadzenia elektronicznej karty DIIA dla łatwiejszej weryfikacji statusu pobytowego i zawodowego.
Nowe przepisy ograniczają dostęp do bezpłatnych świadczeń zdrowotnych wyłącznie do:
- najmłodszych,
- osób zatrudnionych,
- mieszkańców ośrodków zbiorowego zakwaterowania.
To może utrudnić część Ukraińcom utrzymanie zdolności do pracy i zniechęcić do aktywności zawodowej.
Kolejną ważną zmianą jest zniesienie uproszczonych zasad prowadzenia działalności gospodarczej przez obywateli Ukrainy. Teraz będą oni musieli spełnić takie same formalne wymagania jak inni cudzoziemcy, co:
- wydłuży czas i skomplikuje proces otwierania firmy,
- stworzę dodatkowe bariery dla przedsiębiorczych migrantów.
Specjaliści ostrzegają przed ryzykiem wzrostu prekaryjnych form zatrudnienia, ponieważ bardziej złożone formalności i krótkie terminy mogą:
- zmuszać niektórych do podejmowania mniej pewnej i gorzej płatnej pracy,
- pozbawiać gwarancji odpowiedniego wsparcia prawnego,
- prowadzić do zatrudnienia w szarej strefie.
Wdrożenie nowych przepisów będzie odbywać się etapami, z okresem przejściowym i ostatecznym terminem wejścia zmian ustalonym na 5 marca 2026 roku. Dzięki temu pracodawcy i pracownicy będą mieli czas na dostosowanie się do nowych wymogów.
Jaki wpływ na polskie firmy mają nowe przepisy o zatrudnieniu Ukraińców?
Najnowsze regulacje dotyczące zatrudniania obywateli Ukrainy w Polsce stanowią poważne wyzwanie dla wielu właścicieli firm. Zmiany te wiążą się przede wszystkim z likwidacją uproszczonej ścieżki zatrudnienia oraz dodatkowymi formalnościami wymaganymi od pracodawców.
Przedstawiciele organizacji takich jak Konfederacja Lewiatan alarmują, że skutki ekonomiczne mogą być niekorzystne. Pracodawcy wskazują na kilka głównych problemów:
- konieczność radzenia sobie z jeszcze większą liczbą dokumentów przy zatrudnianiu cudzoziemców,
- ryzyko odejścia doświadczonej kadry z Ukrainy,
- pogorszenie stabilności rynku pracy — zwłaszcza tam, gdzie Ukraińcy są kluczowi,
- wzrost kosztów obsługi kadrowej,
- spadek atrakcyjności polskich firm poza granicami kraju.
Wyjątkowo trudne okazują się nowe zasady dotyczące delegowania ukraińskich pracowników. Przepisy przewidują zakończenie ochrony czasowej po zaledwie 30 dniach nieobecności w Polsce. Uderza to szczególnie w branże oferujące usługi za granicą, takie jak budownictwo, transport i IT. Takie ograniczenia zagrażają utrzymaniu wykwalifikowanych specjalistów i mogą wyraźnie ograniczyć możliwości konkurowania na rynku unijnym.
Niepokój budzi także potencjalny chaos w urzędach. Specjaliści przewidują, że nowe wymogi administracyjne przełożą się na:
- wydłużone procedury,
- opóźnienia podczas legalizacji pracy,
- rosnącą niepewność co do statusu zatrudnionych cudzoziemców.
Firmy będą zmuszone do gruntownej reorganizacji swoich działów personalnych.
Chociaż przewidziano rozwiązania przejściowe, które uznają dotychczasowe zgłoszenia, przedsiębiorcy z niepokojem patrzą na wzrost niepewności prawnej. Wielu podkreśla, że decyzje zapadły bez szerokich konsultacji z biznesem, co może utrudnić wdrożenie nowych regulacji.
Kolejnym aspektem jest dostępność pracowników. Utrudniony dostęp do świadczeń zdrowotnych dla Ukraińców może osłabić ich możliwości podjęcia pracy, a coraz bardziej rozbudowane procedury mogą zniechęcić potencjalnych kandydatów. To może prowadzić do rosnących niedoborów kadrowych, zwłaszcza w sektorach, gdzie Ukraińcy są podstawą zespołów — takich jak budownictwo, przemysł i usługi.
Nie bez znaczenia są również kłopoty wdrożeniowe związane z elektroniczną kartą DIIA. Czas przejściowy, choć konieczny, może oznaczać dodatkowe koszty i komplikacje organizacyjne. Firmy będą musiały zaktualizować procedury i systemy kadrowe, dostosowując się do nowych wymagań w zakresie identyfikacji pracowników.
