Program „Czyste Powietrze”, który miał pomóc Polakom w modernizacji systemów grzewczych i poprawie jakości powietrza, stał się celem nieuczciwych firm. Oszuści wykorzystali mechanizmy prefinansowania, co doprowadziło do licznych nadużyć i strat finansowych sięgających setek milionów złotych. W odpowiedzi na te problemy zaplanowano zmiany zasad programu oraz uruchomienie infolinii dla poszkodowanych.
Nadużycia w programie „czyste powietrze”
Początkowo program miał wspierać finansowo osoby wymieniające stare piece na ekologiczne źródła ciepła. Jednak luka w regulacjach pozwoliła firmom na manipulowanie systemem. Wprowadzone w 2022 roku prefinansowanie 50% kosztów netto sprawiło, że przedsiębiorstwa otrzymywały część środków jeszcze przed rozpoczęciem inwestycji, a resztę po jej zakończeniu. To stworzyło okazję do nadużyć – stosowanie tańszych zamienników, montaż źle dobranych pomp ciepła czy nawet porzucanie niedokończonych projektów stały się nagminne.
Planowane reformy
W reakcji na skalę oszustw rząd oraz organizacje branżowe zapowiedziały zmiany w programie. Wprowadzone zostaną:
- surowsze kontrole wykonawców,
- obowiązkowa certyfikacja firm realizujących inwestycje,
- wprowadzenie cen referencyjnych dla usług instalacyjnych.
Zawieszenie nowych wniosków
Aby wdrożyć reformy, rząd zdecydował się na czasowe wstrzymanie przyjmowania nowych wniosków do programu „czyste powietrze” od listopada 2024 roku. Ma to umożliwić poprawę zasad i uszczelnienie systemu, by w przyszłości uniknąć podobnych nadużyć.
Problemy z jakością materiałów budowlanych
Wyniki kontroli GUNB
W 2024 roku aż 38% badanych próbek cementu i wapna nie spełniało norm, podczas gdy rok wcześniej odsetek ten wynosił zaledwie 8%. Tak gwałtowny wzrost budzi poważne obawy o trwałość nowych instalacji i jakość realizowanych inwestycji.
Coraz więcej niskiej jakości produktów
Problem dotyka nie tylko uczestników programu. Na rynku pojawia się coraz więcej materiałów budowlanych o wątpliwej jakości, co negatywnie wpływa na całą branżę i może mieć długofalowe konsekwencje dla właścicieli nieruchomości.
Reakcje branży budowlanej
Zakaz finansowania dla nieuczciwych firm
Firmy, które dopuściły się oszustw, mogą w przyszłości stracić dostęp do rządowych dotacji. Pojawił się także postulat stworzenia „czarnej listy” wykonawców niespełniających standardów jakościowych i etycznych.
Wykluczenie z przetargów
Kolejną propozycją jest eliminowanie z przetargów publicznych firm stosujących wadliwe materiały. Ma to pomóc w poprawie jakości realizowanych projektów i wykluczeniu nierzetelnych wykonawców.
Raporty o oszustwach i wpływ finansowy
NFOŚiGW zgłosił podejrzenia wyłudzeń na kwotę 600 mln zł.
Nowe inicjatywy wsparcia dla poszkodowanych
Propozycja uruchomienia infolinii dla ofiar oszustw
Organizacja PORT PC, zajmująca się pompami ciepła, zapowiedziała uruchomienie infolinii dla poszkodowanych. Dzięki niej osoby dotknięte nadużyciami otrzymają pomoc prawną i techniczną oraz będą mogły zgłaszać swoje przypadki. Organizacja deklaruje także wsparcie dla pozwów zbiorowych przeciwko oszustom.
Przyszłe regulacje i perspektywy
W 2027 roku planowane jest wdrożenie systemu ETS2, który wpłynie na opodatkowanie paliw kopalnych. Może to zwiększyć zainteresowanie ekologicznymi systemami grzewczymi. Jednak aby uniknąć powtórzenia problemów znanych z programu „czyste powietrze”, konieczne będą skuteczne mechanizmy kontrolne.
Monitorowanie rynku materiałów budowlanych
Sytuacja na rynku budowlanym jest stale analizowana. Grupa PSB Handel monitoruje ceny materiałów; a w 2025 roku odnotowano ich niewielki spadek o 0,3% w porównaniu do początku 2024 roku. Może to być efektem większej kontroli nad jakością i dostępnością produktów.
