Kryzys zwolnień w europejskiej motoryzacji – przyczyny, skutki i strategie firm na przyszłość

Co to jest Kryzys zwolnień w europejskiej motoryzacji?

W ostatnich latach europejski sektor motoryzacyjny zmaga się z falą masowych zwolnień, których skala nieustannie rośnie. Pracę tracą nie tylko osoby zatrudnione bezpośrednio przy produkcji aut, ale także specjaliści pracujący w firmach dostarczających części czy zajmujących się obsługą łańcucha dostaw.

Sytuacja ta objawia się:

• zamykaniem fabryk,
• redukowaniem liczby linii montażowych,
• szeroko zakrojonymi zmianami kadrowymi w przedsiębiorstwach motoryzacyjnych.

Uderza to praktycznie we wszystkich pracowników – od operatorów na halach produkcyjnych po inżynierów oraz ekspertów technicznych.

Tak poważne redukcje mają charakter długofalowy i są konsekwencją gruntownych przekształceń w całej branży. Przemiany te nie należą do przejściowych – sektor motoryzacyjny stoi przed wyzwaniem kompleksowej transformacji, która wymusza często bolesne decyzje dotyczące zatrudnienia.

W rezultacie rosnącej liczby zwolnień pogarsza się sytuacja na rynku pracy, zwłaszcza w regionach, gdzie przemysł samochodowy odgrywał kluczową rolę gospodarczą. Tam, gdzie funkcjonuje wiele fabryk oraz zakładów poddostawczych, utrata zatrudnienia przez setki, a nawet tysiące osób w krótkim czasie prowadzi do poważnych problemów społecznych i ekonomicznych.

Cechą wyróżniającą ten kryzys jest fakt, że nie wynika on wyłącznie z czynników gospodarczych czy spadku popytu. W tle stoją istotne zmiany technologiczne oraz nowe regulacje. Dynamiczny rozwój elektromobilności i postępująca cyfryzacja wymuszają na firmach konieczność przebudowy modeli biznesowych i szybkiego dostosowania się do nowej rzeczywistości.

Jakie czynniki przyczyniają się do Kryzysu zwolnień w europejskiej motoryzacji?

Kryzys zwolnień w europejskiej branży motoryzacyjnej wynika z wielu powiązanych czynników strukturalnych i rynkowych. Poniżej wymieniono najważniejsze z nich:

• głębokie przemiany technologiczne – automatyzacja przyspieszyła, a liczba robotów przemysłowych wzrosła o 14% w ciągu ostatnich pięciu lat,
• digitalizacja i rozwój rozwiązań cyfrowych eliminujące wiele stanowisk administracyjnych i technicznych,
• rosnące koszty produkcji – średnie wynagrodzenia w branży wzrosły o 12% między 2018 a 2023 rokiem,
• presja konkurencji z Azji, gdzie koszty produkcji są niższe nawet o jedną trzecią,
• surowsze regulacje i polityka klimatyczna – limity emisji CO2 oraz zakaz sprzedaży aut spalinowych od 2035 roku,
• coraz mniejsza liczba pracowników potrzebna do produkcji samochodów elektrycznych – około 30% mniej niż przy autach spalinowych,
• zmiany w zachowaniach konsumentów – wzrost popularności car-sharingu o 21% w największych aglomeracjach,
• rosnące zainteresowanie pojazdami elektrycznymi wymuszające kosztowne przekształcenia w firmach tradycyjnie produkujących auta spalinowe,
• zakłócenia w globalnych łańcuchach dostaw wywołane pandemią i napięciami geopolitycznymi, prowadzące do relokacji produkcji do krajów o niższych kosztach zatrudnienia,
• presja inwestorów na poprawę wyników finansowych oraz szeroko zakrojone działania oszczędnościowe,
• planowane przez największych graczy europejskich redukcje miejsc pracy od 5% do nawet 15% w nadchodzących latach.

Dlaczego Kryzys zwolnień w europejskiej motoryzacji jest istotny dla gospodarki?

Kryzys zwolnień w europejskiej branży motoryzacyjnej poważnie zagraża stabilności gospodarczej całego kontynentu. Sektor ten generuje około 7% PKB Unii Europejskiej oraz bezpośrednio zatrudnia ponad 2,6 miliona osób. Dodatkowo pośrednio daje pracę aż 10 milionom osób w pokrewnych gałęziach gospodarki.

Negatywne skutki kryzysu można zaobserwować na kilku płaszczyznach:

• zakłócenia w łańcuchach dostaw są szczególnie dotkliwe,
• jedno miejsce pracy w fabryce samochodów generuje średnio pięć kolejnych u współpracujących firm,
• utratę 1000 stanowisk w głównych zakładach prowadzi do zniknięcia niemal 4800 miejsc pracy u dostawców części i usług.

Kryzys uderza także w lokalne społeczności: regiony silnie powiązane z produkcją aut tracą wskutek masowych zwolnień 15-20% wpływów z podatków. To z kolei ogranicza finansowanie służby zdrowia, edukacji i rozwoju infrastruktury.

Trudności na rynku pracy obniżają siłę nabywczą mieszkańców – pracujący w przemyśle motoryzacyjnym zarabiają przeciętnie o . Utrata takich stanowisk negatywnie wpływa na konsumpcję, handel i sektor usług.

Motoryzacja jest również kluczowym motorem innowacji – rocznie przeznacza ponad 60 miliardów euro na badania i rozwój, będąc liderem wśród prywatnych inwestorów w Europie. Niestety, redukcje zatrudnienia coraz częściej obejmują działy R&D, co grozi spadkiem konkurencyjności technologicznej całego kontynentu.

Rosnąca fala zwolnień wywiera presję na systemy opieki społecznej – koszty utrzymania osoby bez pracy szacuje się na 20-25 tysięcy euro rocznie, uwzględniając zasiłki i utracone wpływy podatkowe.

W regionach uzależnionych od motoryzacji poziom bezrobocia wzrósł nawet o 3-5 punktów procentowych, co pogłębia problemy społeczne i sprzyja migracji zarobkowej.

Sektor motoryzacyjny zapewnia Europie 20% globalnej produkcji pojazdów, lecz jego osłabienie oznacza utratę konkurencyjności względem szybko rozwijających się Chin, które w ciągu ostatnich pięciu lat powiększyły swój udział w rynku o 8 punktów procentowych.

Aspekt handlowy jest równie istotny – eksport aut i części samochodowych przynosi Europie rocznie blisko 90 miliardów euro nadwyżki. Osłabienie sektora negatywnie wpływa na sytuację finansową państw.

Warto także podkreślić trudności związane z przekwalifikowaniem zwolnionych pracowników. Umiejętności zdobyte w motoryzacji rzadko znajdują zastosowanie w innych branżach, a skuteczność programów przebranżowienia wśród doświadczonych pracowników wynosi zaledwie 40-50%.

Jakie sektory są najbardziej dotknięte Kryzysem zwolnień w europejskiej motoryzacji?

Kryzys zwolnień w europejskiej branży motoryzacyjnej dotyka strategiczne sektory, wywołując poważne przetasowania w całym przemyśle. Największe redukcje zatrudnienia koncentrują się w kluczowych działach produkcyjnych, a skutki tych zmian odczuwa także wiele powiązanych branż.

Największą presję odczuwają fabryki samochodów, gdzie w ciągu ostatnich trzech lat zniknęło ponad 75 tysięcy stanowisk pracy. Najbardziej ucierpiały firmy w:

• niemczech,
• francji,
• wielkiej brytanii.

W tych krajach zatrudnienie spadło od 15 do 22 procent.

Producenci części samochodowych również przechodzą poważne zmiany. Przedsiębiorstwa produkujące elementy do pojazdów spalinowych, takie jak układy napędowe, skrzynie biegów czy systemy wydechowe, zredukowały zatrudnienie średnio o 18 procent. Przejście na elektromobilność spowodowało spadek zamówień na tradycyjne silniki nawet o 35 procent.

Przemysł metalurgiczny powiązany z motoryzacją, czyli huty i odlewnie dostarczające stal i materiały, odnotował 23-procentowy spadek produkcji, co przełożyło się na 17-procentowe ograniczenie liczby etatów. Najtrudniejsza sytuacja występuje w regionach silnie związanych z motoryzacją, takich jak:

• bawaria,
• nadrenia północna-westfalia,
• północne włochy.

Salony dealerskie i firmy sprzedażowe straciły około 12 procent punktów sprzedaży, a zatrudnienie spadło o 14 procent. Na tę transformację wpływa także rosnąca rola sprzedaży internetowej oraz cyfryzacja procesów.

Branża logistyczna obsługująca motoryzację zmniejszyła zatrudnienie średnio o 11 procent. Największe problemy mają przewoźnicy specjalizujący się w transporcie nowych samochodów oraz dostawcy usług just-in-time dla fabryk.

Firmy zajmujące się recyklingiem i utylizacją aut doświadczają spadku zatrudnienia o około 9 procent, co wynika ze zmniejszenia liczby pojazdów trafiających do wycofania, spowodowanego 17-procentowym spadkiem rejestracji nowych samochodów w ostatnich trzech latach.

Działy badawczo-rozwojowe producentów samochodów również poddały się redukcjom, tracąc przeciętnie 7 procent pracowników. Taka sytuacja budzi obawy o przyszłość innowacji, zwłaszcza w zakresie technologii silników spalinowych.

Firmy usługowe współpracujące z motoryzacją – od agencji marketingowych po dostawców oprogramowania – zanotowały spadek zamówień o 26 procent, co przełożyło się na zmniejszenie zatrudnienia w przedziale od 13 do 15 procent.

Największe straty poniosły małe i średnie przedsiębiorstwa poddostawcze, z których około 21 procent zakończyło działalność, a pozostałe ograniczyły zatrudnienie nawet o 29 procent. Są to przede wszystkim rodzinne firmy, które nie mają wystarczających zasobów, by przetrwać kryzys lub szybko przystosować się do produkcji części dla pojazdów elektrycznych.

Warsztaty samochodowe i serwisy zatrudniają obecnie o 8 procent mniej pracowników. Utrata miejsc pracy wynika z mniejszej liczby nowych rejestracji oraz rosnącej popularności aut elektrycznych, które wymagają rzadszej obsługi i napraw.

W jaki sposób Kryzys zwolnień w europejskiej motoryzacji wpływa na pracowników?

Europejski sektor motoryzacyjny przechodzi poważny kryzys zwolnień, który diametralnie zmienia życie zawodowe i prywatne tysięcy osób. W ciągu ostatnich dwóch lat pracę straciło już ponad 120 tysięcy ludzi, a kolejne 180 tysięcy żyje w niepewności co do swojej dalszej kariery.

Najwięksi pracodawcy zredukowali zatrudnienie nawet o niemal jedną piątą. Co ważne, aż 73% zwolnionych to osoby powyżej 45. roku życia, często z unikatowymi specjalizacjami, co utrudnia im powrót na rynek pracy.

Coraz więcej rodzin zmaga się pogarszającą się sytuacją finansową. Poszukiwanie nowej pracy zajmuje średnio ponad osiem miesięcy, a po zatrudnieniu wynagrodzenie jest często o ponad 25% niższe niż wcześniej. Te zmiany dotykają nie tylko pracowników, ale również całe wspólnoty związane z motoryzacją.

Rosnąca niepewność zawodowa wpływa negatywnie na zdrowie psychiczne. Odsetek depresji i lęków wśród zatrudnionych w branży jest o ponad 33% wyższy niż średnia krajowa. Problemy te oddziałują na relacje rodzinne i ogólne samopoczucie.

Nowe technologie zmieniają rynek pracy. Produkcja samochodów elektrycznych wymaga znacznie mniej pracowników, szczególnie w obszarze tradycyjnych silników i montażu przekładni, co powoduje spadek zapotrzebowania na specjalistów w tych dziedzinach.

Zmiany dotyczą różnych grup zawodowych:

• fachowcy z branż IT i inżynierowie elektrycy mają większe szanse na szybkie zatrudnienie,
• pracownicy fizyczni o podstawowych kwalifikacjach napotykają na duże ograniczenia,
• tylko niewielki odsetek fizycznych pracowników znajduje nową pracę po zwolnieniu.

Coraz więcej osób jest zmuszonych do zdobywania nowych kompetencji. Mimo dostępności programów przekwalifikowania tylko nieco ponad połowa przebranżowionych pracuje zgodnie z nowymi umiejętnościami.

Wpływ kryzysu jest widoczny również na poziomie regionalnym. W miejscach silnie powiązanych z motoryzacją, takich jak Turyngia czy Walonia, obserwuje się masowe migracje w poszukiwaniu lepszych perspektyw, co prowadzi do stopniowego wyludniania terenów przemysłowych.

Osłabienie pozycji związków zawodowych to kolejny efekt kryzysu. Obawiając się dalszych redukcji, związki coraz częściej zgadzają się na:

• zamrożenie płac,
• wydłużenie czasu pracy,
• co znacząco obniża ich siłę negocjacyjną.

Trudności dotykają również osoby wysoko wykwalifikowane. Wielu inżynierów i ekspertów musi akceptować stanowiska poniżej swoich kompetencji – niemal 50% z nich pracuje poniżej swojego wykształcenia i doświadczenia.

Bariery demograficzne nasilają problemy branży. Coraz więcej młodych osób wybiera inne zawody, szukając stabilności, podczas gdy doświadczeni specjaliści znikają z rynku pracy. W efekcie firma traci ciągłość pokoleniową i unikalną wiedzę.

Jak firmy motoryzacyjne reagują na Kryzys zwolnień?

Europejscy giganci motoryzacyjni prowadzą szeroko zakrojone programy dostosowawcze, obejmujące kilkuletnie plany przemian, które skutkują redukcją zatrudnienia o 8-15% oraz zmianą modelu biznesowego. Do czołowych graczy należą Volkswagen, Stellantis i Renault.

W centrum transformacji znajduje się automatyzacja. Nakłady na ten cel wzrosły w ostatnich trzech latach o 34%, a maszyny na liniach montażowych zastępują nawet 20% pracowników, co przekłada się na spadek kosztów działalności o 12-18%.

Aby ograniczyć napięcia społeczne, aż 78% producentów stosuje programy dobrowolnych odejść, oferując korzystne pakiety finansowe od 6 do 12 pensji, przeciętnie około 42 tysiące euro na osobę. Dzięki temu firmy unikają konfliktów ze związkami zawodowymi i elastycznie dostosowują zatrudnienie.

Kolejne strategie poprawy konkurencyjności:

• przenoszenie produkcji do krajów o niższych kosztach pracy,
• w ciągu ostatnich pięciu lat 23% linii produkcyjnych wyjechało z Europy Zachodniej do Europy Środkowo-Wschodniej (Polska, Słowacja, Rumunia), Turcji lub Maroka,
• oszczędności w kosztach robocizny sięgają 65-78%, a całkowite wydatki produkcyjne zmniejszają się nawet o 24%.

Transformacja w kierunku elektromobilności to nie tylko zmiany technologiczne, ale także wpływ na rynek pracy. Zakłady produkujące samochody elektryczne zatrudniają o jedną trzecią mniej osób niż fabryki aut spalinowych. Konieczność przekwalifikowania kadry realizowana jest poprzez inwestycje – około 70% firm przeznaczyło 1,7 mld euro na szkolenia, umożliwiając zdobycie nowych kompetencji ponad 87 tysiącom pracowników.

Tendencje konsolidacyjne: W ciągu ostatnich trzech lat w Europie zamknięto 27 zakładów, a produkcja została przeniesiona do większych i nowocześniejszych ośrodków. Takie działania poprawiają wydajność nawet o 22%, choć prowadzą do dalszych zwolnień.

Dywersyfikacja przychodów to kolejny kierunek działań firm motoryzacyjnych:

• 43% korporacji inwestuje poza klasyczną produkcją samochodów,
• rozwijają się usługi mobilności, car-sharing, rozwiązania cyfrowe oraz recykling baterii,
• powstało 18% więcej miejsc pracy w tych nowych segmentach, choć wzrost ten nie rekompensuje utraty etatów w tradycyjnych sektorach.

Wiele przedsiębiorstw wdraża także programy wcześniejszych emerytur. Aż 62% firm oferuje pracownikom po 55. roku życia możliwość odejścia na korzystniejszych warunkach, redukując koszty o 27% w porównaniu ze standardowymi zwolnieniami grupowymi.

Współpraca z władzami lokalnymi i regionalnymi przejawia się tworzeniem specjalnych stref ekonomicznych i inicjatyw wsparcia dla pracowników dotkniętych zwolnieniami. Obecnie działa 34 takie projekty o łącznej wartości przekraczającej 1,2 mld euro, co łagodzi negatywne skutki społeczne zmian.

Inwestycje w cyfryzację stanowią kolejny filar transformacji. Firmy przeznaczają 8-12% budżetu na rozwój automatycznych systemów, sztucznej inteligencji oraz zaawansowanego zarządzania informacją, co pozwala zwiększyć produktywność nawet o 25% oraz ograniczyć liczbę pracowników administracyjnych o 20%.

Czy są jakieś inicjatywy mające na celu złagodzenie Kryzysu zwolnień w europejskiej motoryzacji?

W obliczu licznych zwolnień w europejskim sektorze motoryzacyjnym pojawiło się wiele rozwiązań mających na celu złagodzenie ich skutków. Pomoc płynie z różnych szczebli – od unii i państw członkowskich, przez samorządy lokalne, aż po konkretne firmy.

Europejski Fundusz Dostosowania do Globalizacji przeznaczył na wsparcie osób tracących pracę w branży ponad 2,3 miliarda euro. W ciągu ostatnich trzech lat sfinansowano 17 projektów, a niemal 45 tysięcy pracowników skorzystało z pomocy. Fundusz pokrywa nawet 85% wydatków związanych z ponowną aktywizacją zawodową, co znacząco odciąża budżety państw.

Program „Nowe Kompetencje Motoryzacyjne 2030”, przygotowany przez Komisję Europejską, dysponuje budżetem 720 milionów euro. Beneficjenci podnoszą swoje kwalifikacje w trzech głównych dziedzinach:

• elektromobilności i napędach (29% uczestników),
• cyfrowej produkcji (34%),
• nowoczesnych materiałach (19%).

Rządy 12 krajów wprowadziły specjalne projekty pomocowe, m.in.:

• niemiecki fundusz „Zukunftsfonds Automobilindustrie” o wartości 1,5 miliarda euro,
• francuski program „Transition Automobile” z budżetem 650 milionów euro,
• włoski program „Rilancio Automotive” z kwotą 370 milionów euro.

W najbardziej dotkniętych obszarach powstały specjalne strefy ekonomiczne – utworzono ich już 23, a inwestycje warte prawie 8,7 miliarda euro pozwoliły wygenerować 31 tysięcy nowych miejsc pracy, głównie w działalnościach powiązanych z motoryzacją.

Sieć partnerstw łączących firmy, samorządy i uczelnie wyższe obecnie liczy 37 inicjatyw. Przykładem jest hiszpański projekt „Mobilitat 2030”, w ramach którego 7,8 tysiąca osób w Katalonii zdobyło nowe umiejętności i przeszło proces przekwalifikowania w dwa lata.

Zwolnieni pracownicy mają także dostęp do inkubatorów przedsiębiorczości działających w 18 miejscach w Europie. Oferują one wsparcie finansowe, doradztwo oraz dostęp do infrastruktury na korzystnych warunkach. Prawie połowa uczestników tych programów zakłada własne firmy, z których niemal dwie trzecie utrzymuje się na rynku co najmniej trzy lata.

W 31 regionach silnie związanych z motoryzacją funkcjonują centra reintegracji zawodowej, gdzie można uzyskać wsparcie doradców, usługi psychologiczne oraz pomoc przy relokacji. Z tej oferty skorzystało 134 tysiące osób, a niemal co piąty uczestnik zdecydował się na zmianę miejsca zamieszkania w poszukiwaniu pracy.

Przemysł motoryzacyjny wspiera również mobilność pracowników – 67 firm podpisało umowy dotyczące transferu kadr i współdzielenia zasobów ludzkich. Dzięki temu 19 tysięcy osób znalazło zatrudnienie w pokrewnych sektorach.

Monitorowaniem trendów na rynku pracy i potrzeb szkoleniowych zajmuje się Europejskie Obserwatorium Zatrudnienia w Motoryzacji, które zbiera dane z 243 regionów i publikuje raporty kwartalne, umożliwiając szybkie reagowanie na zmieniające się warunki.

Transformacja ekologiczna jest ważnym obszarem wsparcia – na rozwój przyjaznych środowisku technologii przeznaczono 4,7 miliarda euro w ramach pakietu „Green Automotive Future”, co wygenerowało 58 tysięcy nowych etatów w sektorach ekologicznego transportu.

Przedsiębiorstwa w motoryzacyjnych łańcuchach dostaw korzystają z preferencyjnych kredytów, grantów na innowacje oraz fachowego doradztwa. Europejski Bank Inwestycyjny uruchomił dla nich linię kredytową o wartości 3,2 miliarda euro, z której skorzystało już ponad 1250 firm.

Lokalne programy aktywizacji zawodowej są dostosowane do specyfiki rynku pracy w danym regionie i realizowane są w 87 miastach uzależnionych od przemysłu motoryzacyjnego – aż 63% uczestników znalazło dzięki nim nowe zatrudnienie.

W 14 państwach członkowskich pojawiły się także innowacyjne rozwiązania w kształceniu ustawicznym, obejmujące mikrokwalifikacje, krótkie kursy specjalistyczne oraz nowoczesne metody nauczania łączące praktykę z e-learningiem, które są uznawane w całej Europie.

Jakie są możliwe długoterminowe skutki Kryzysu zwolnień w europejskiej motoryzacji dla przemysłu?

Gwałtowne zwolnienia w europejskiej motoryzacji zapowiadają trwałe przetasowania w całym sektorze. Eksperci przewidują, że do 2030 roku liczba etatów w tradycyjnych fabrykach aut zmaleje nawet o jedną trzecią, co oznacza zniknięcie około 1,1 miliona miejsc pracy i znaczące konsekwencje dla całej branży.

Rynek będzie się coraz bardziej centralizować, a liczba niezależnych producentów znacznie się skurczy. Na rynku pozostaną głównie wielkie korporacje dysponujące środkami na innowacje, podczas gdy małe firmy mogą zostać przejęte lub zniknąć, co spowoduje spadek zatrudnienia wśród niewielkich i średnich dostawców nawet o połowę.

Bezcenna wiedza i doświadczenie odejdą z branży. Dane ACEA pokazują, że do końca dekady nawet 65% eksperckiej wiedzy o silnikach spalinowych zniknie, osłabiając pozycję Europy w tym obszarze.

Produkcja coraz bardziej przesuwa się na wschód oraz poza granice kontynentu. Blisko 40% mocy produkcyjnych zostanie przeniesione tam, gdzie zatrudnienie jest tańsze, np. do Europy Wschodniej, Turcji czy Afryki Północnej. Tradycyjne centra motoryzacyjne, takie jak Bawaria i Turyn, tracą swoje znaczenie.

Automatyzacja w fabrykach rozwija się dynamicznie. Udział pracy robotów zwiększy się niemal dwukrotnie, co pozwoli zastąpić kilku pracowników jedną maszyną, a tym samym znacząco ograniczy zapotrzebowanie na pracę fizyczną.

Znacząco zmienią się też potrzebne kompetencje w branży:

• rosnąca wartość znajomości elektromobilności, sztucznej inteligencji i analizy danych,
• spadek znaczenia tradycyjnych umiejętności mechanicznych,
• osoby bez odpowiednich kwalifikacji mogą mieć problem ze znalezieniem pracy.

Udział Europy w globalnym rynku motoryzacyjnym spada. Z obecnej jednej piątej może zmniejszyć się do zaledwie 13-15% w ciągu dekady, podczas gdy producenci azjatyccy, zwłaszcza chińscy, zyskują na znaczeniu, szczególnie w segmencie pojazdów elektrycznych.

Branża dzieli się na dwa światy: malejący segment samochodów spalinowych z ograniczającą się liczbą pracowników oraz dynamicznie rozwijający się rynek elektromobilności, generujący zapotrzebowanie na nowe kwalifikacje. Taka sytuacja może wywołać napięcia ekonomiczne i społeczne.

Zmiany w wynagrodzeniach stają się coraz bardziej widoczne – specjaliści od nowych technologii zyskują podwyżki, podczas gdy tradycyjni pracownicy doświadczają spadków dochodów. To będzie miało istotny wpływ na strukturę społeczną regionów motoryzacyjnych.

Przemysł staje się też coraz bardziej różnorodny – udział kobiet w sektorze rośnie i do 2035 roku może przekroczyć 40%, co było wcześniej trudne do wyobrażenia.

Pozytywną stroną kryzysu jest rozkwit innowacyjności – przedsiębiorstwa inwestują coraz więcej w badania i rozwój, a liczba nowych patentów osiąga rekordowe poziomy.

Transformacja generuje nowe modele biznesowe:

• dwie trzecie firm koncentruje się na usługach związanych z elektromobilnością, oprogramowaniem i serwisem nowoczesnych pojazdów,
• powstają setki tysięcy nowych miejsc pracy, które mogą częściowo zrekompensować straty w tradycyjnym przemyśle.