Dlaczego KNF ostrzega przed skutkami braku ustawy krypto?
Komisja Nadzoru Finansowego alarmuje o groźnych konsekwencjach wynikających z braku jasnych przepisów dotyczących kryptowalut na polskim rynku. Nieuregulowana sytuacja generuje liczne ryzyka zarówno dla sektora finansowego, jak i samych inwestorów.
Brak klarownych zasad prowadzi do niepewności prawnej, która znacznie spowalnia rozwój cyfrowych aktywów w Polsce. Przedsiębiorstwa działające w branży krypto napotykają trudności we współpracy z tradycyjnymi instytucjami finansowymi, gdyż działają bez solidnego zaplecza prawnego. KNF zwraca uwagę, że bez konkretnych regulacji trudno precyzyjnie określić:
- status samych kryptowalut,
- status podmiotów świadczących usługi związane z tym sektorem,
- standardy i zasady funkcjonowania rynku.
Brak nadzoru sprzyja pojawianiu się nieuczciwych praktyk, takich jak manipulacje cenami czy oszustwa. Nieregulowany sektor ma trudności z wprowadzeniem wymaganych norm bezpieczeństwa i przejrzystości, co może prowadzić do poważnych strat finansowych dla uczestników rynku.
Inwestorzy nie mogą liczyć na ochronę typową dla rynków regulowanych. W przypadku problemów z platformą wymiany lub innych nieprawidłowości, ich możliwości egzekwowania praw są znacznie ograniczone.
KNF wskazuje także na istotną rolę regulacji w walce z praniem pieniędzy oraz finansowaniem przestępczości. Odpowiednie przepisy umożliwiłyby:
- skuteczniejszy nadzór nad przepływem środków,
- wykrywanie podejrzanych operacji,
- zwiększenie bezpieczeństwa całego systemu finansowego.
Stabilność systemu finansowego jest zagrożona wraz ze wzrostem znaczenia kryptowalut. Rynek cyfrowych aktywów wywiera coraz większy wpływ na tradycyjne sektory gospodarki, a brak efektywnego nadzoru może spowodować, że kryzysy w tym obszarze odbiją się negatywnie na całym rynku.
Konieczność wprowadzenia kompleksowych przepisów jest kluczowa dla rozwoju sektora w Polsce. Przejrzyste regulacje byłyby ważnym sygnałem dla nowych inwestorów, zarówno osób prywatnych, jak i dużych instytucji, którzy obecnie z ostrożnością podchodzą do rynku z powodu niejasności prawnych.
KNF podkreśla, że inne państwa już wdrażają lub opracowują własne ramy prawne dla technologii finansowych. Brak reakcji ze strony Polski może skutkować:
- utratą konkurencyjności na rynku międzynarodowym,
- odpływem innowacyjnych przedsięwzięć za granicę,
- osłabieniem pozycji Polski w branży fintech.
Jakie zagrożenia dla uczestników rynku powoduje brak ustawy o kryptowalutach?
Brak jasnych regulacji prawnych na rynku kryptowalut stwarza liczne zagrożenia dla inwestorów, którzy działają bez typowej ochrony, co znacznie podnosi ryzyko utraty środków finansowych.
Na wielu nieuregulowanych platformach pomijane są standardowe procedury identyfikacji użytkowników (KYC) oraz monitorowanie źródeł funduszy, co sprzyja praniu brudnych pieniędzy. Przestępcy mogą swobodnie przeprowadzać transakcje bez nadzoru, przez co uczciwi inwestorzy ryzykują nieświadome uczestnictwo w nielegalnych działaniach.
Brak kontroli nad giełdami kryptowalutowymi skutkuje niskimi standardami bezpieczeństwa IT, co otwiera drogę do cyberataków i kradzieży środków. Między 2019 a 2022 rokiem doszło do ponad 35 poważnych włamań, które spowodowały straty na poziomie ponad 3 miliardy dolarów.
Utrudnione odzyskanie utraconych środków jest kolejnym skutkiem nieuregulowanego rynku. Ofiary oszustw lub upadłości platform mają ograniczone możliwości dochodzenia roszczeń, gdyż brak jest jasno określonych procedur reklamacyjnych i regulacji odpowiedzialności firm, co pozbawia inwestorów realnej ochrony.
Niedobór jasnych standardów informacyjnych sprzyja manipulacjom typu „pump and dump”. Twórcy podejrzanych projektów mogą wprowadzać inwestorów w błąd bez ryzyka konsekwencji prawnych, co często prowadzi do poważnych strat.
Firmy działające na rynku kryptowalut zmagają się z problemami w spełnianiu wymagań compliance, mają trudności z dostępem do usług bankowych oraz ograniczone możliwości rozwoju, co negatywnie wpływa na bezpieczeństwo i swobodę wyboru klientów.
Nieprecyzyjne zasady dotyczące opodatkowania transakcji kryptowalutowych wprowadzają inwestorów w niepewność, a brak klarownych interpretacji często skutkuje niezamierzonym łamaniem przepisów podatkowych i sankcjami ze strony organów podatkowych.
Brak regulacji powoduje również, że rynek kryptowalut cechuje się niekontrolowaną zmiennością – nie istnieją mechanizmy stabilizujące znane z klasycznych rynków finansowych. Tak gwałtowne wahania wartości mogą prowadzić do szybkiej utraty znacznej części zainwestowanego kapitału.
Dlaczego KNF wzywa do szybkiego przyjęcia ram prawnych dla kryptowalut?
Komisja Nadzoru Finansowego stanowczo apeluje o przyspieszenie prac legislacyjnych dotyczących kryptowalut, podkreślając rosnące zagrożenia dla stabilności krajowego systemu finansowego. Rynek aktywów cyfrowych dynamicznie się rozwija — jego wartość przekroczyła już 2 biliony dolarów, co wymaga zdecydowanych działań ze strony ustawodawców.
KNF zwraca uwagę, że Polska pozostaje w tyle za wieloma państwami Unii Europejskiej, gdzie już obowiązują lokalne regulacje dotyczące kryptowalut. Brak jasnych przepisów osłabia pozycję polskich firm fintech na arenie międzynarodowej. Statystyki z 2023 roku wskazują, że aż 17 krajów UE wprowadziło rozwiązania prawne wyprzedzające unijną regulację MiCA.
Komisja podkreśla również narastającą skalę przestępczości finansowej związanej z kryptowalutami. W samej Polsce w 2022 roku zanotowano 352 przypadki oszustw, co oznacza wzrost o 84% w porównaniu z poprzednim rokiem. Przejrzyste prawo pozwoliłoby na skuteczniejszą walkę z tym procederem poprzez odpowiednie mechanizmy monitoringu i egzekwowania regulacji.
Uchwalenie ustawy dotyczącej kryptowalut umożliwiłoby także szerszą współpracę międzynarodową, zwłaszcza w zakresie przeciwdziałania praniu pieniędzy. Obecnie Polska nie uczestniczy w globalnych strukturach wymiany informacji o aktywach cyfrowych, co znacznie utrudnia kooperację z zagranicznymi organami nadzoru.
Jednym z kluczowych wyzwań jest precyzyjne ustalenie statusu prawnego firm działających w branży kryptowalut. Brak licencji i wyraźnych wymogów kapitałowych dla giełd generuje ryzyko utraty płynności lub niewypłacalności, czego przykładem był głośny upadek platformy FTX, dotykający także polskich inwestorów.
Dostosowanie przepisów do międzynarodowych standardów compliance jest dziś niezbędne. Wprowadzenie zasad przejrzystości i odpowiedzialności zwiększy zaufanie do całego sektora kryptowalutowego.
Według analiz KNF, szybkie wdrożenie regulacji przyniesie korzyści gospodarce — może zwiększyć napływ inwestycji w sektor fintech i stać się impulsem do dynamicznego rozwoju polskich projektów blockchain nawet o 45% w ciągu dwóch lat.
KNF ostrzega jednak, że dalsze zwlekanie z reformą pogłębi dystans technologiczny dzielący Polskę od czołowych państw cyfrowych finansów, spowalniając transformację i hamując rozwój innowacji w kraju.
Dlaczego inwestorzy mogą być narażeni na utratę środków bez regulacji prawnych?
Inwestorzy zainteresowani kryptowalutami muszą być przygotowani na znacznie wyższe ryzyko niż w przypadku tradycyjnych form lokowania środków, co wynika głównie z niejasnych regulacji prawnych obowiązujących w branży.
Doświadczenia z lat 2020-2023 pokazały, że aż 78% osób, które utraciły swoje fundusze, nie odzyskało ich z powodu braku oficjalnych procedur reklamacyjnych i jakichkolwiek gwarancji prawnych.
Jedną z głównych bolączek tego rynku jest brak systemu kompensacyjnego dla poszkodowanych. W systemie bankowym funkcjonują mechanizmy ochronne, takie jak Bankowy Fundusz Gwarancyjny, zapewniający ochronę depozytów do wysokości 100 000 euro. Tymczasem osoby trzymające kryptowaluty nie mogą liczyć na podobne wsparcie –
- jeśli platforma, na której przechowują aktywa, upadnie, pozostają bez żadnej pomocy,
- brak jest obowiązkowej ochrony środków w przypadku awarii czy oszustwa,
- brak jest oficjalnych procedur gwarantujących odzyskanie utraconych funduszy.
Przykładem jest upadek giełdy Geko w 2021 roku, gdzie aż 14 tysięcy polskich użytkowników straciło dostęp do ponad 58 milionów złotych. Mimo trwającego postępowania sądowego, szanse na odzyskanie tych środków są minimalne.
Innym poważnym problemem są nieautoryzowane operacje i kradzieże środków z portfeli cyfrowych. Według raportu Chainalysis w 2023 roku na terenie Polski zarejestrowano aż 256 takich przestępstw, a łączna suma skradzionych funduszy przekroczyła 23 miliony złotych. Firmy oferujące przechowywanie kryptowalut nie są zobowiązane do stosowania nawet podstawowych standardów bezpieczeństwa.
Do często spotykanych form oszustw należą “rug pulle”, w których organizatorzy zbierają środki od inwestorów, a następnie znikają bez śladu. Tylko w 2022 roku w Polsce odnotowano 78 takich przypadków, generując łączne straty rzędu 35 milionów złotych.
Dodatkowo inwestorzy mają utrudniony dostęp do wiarygodnych informacji o kondycji giełd kryptowalutowych, ponieważ:
- instytucje te nie muszą publikować raportów finansowych,
- nie są zobowiązane do przeprowadzania audytów,
- brak rzetelnej oceny ryzyka powierzenia im środków jest powszechny.
Na wielu platformach dochodzi do manipulacji cenami, takich jak front-running czy wash trading. Badania Uniwersytetu Warszawskiego sugerują, że aż 67% obrotu na nieregulowanych giełdach może być wynikiem takich nadużyć, co powoduje realne straty dla mniej doświadczonych inwestorów.
Zgłaszanie sporów i reklamacji związanych z działalnością giełd jest wyjątkowo trudne ze względu na:
- brak jasnych procedur,
- niską znajomość technologii blockchain wśród sędziów,
- niewielką ilość precedensów prawnych.
Dodatkowym problemem jest brak systemu licencjonowania giełd, co?
- praktycznie uniemożliwia ocenę ich rzetelności,
- inwestorzy często podejmują decyzje na podstawie niepełnych danych,
- brak pewności co do stosowanych standardów bezpieczeństwa,
- w latach 2020-2023 zakończyła działalność jedna na trzy polskie giełdy,
- a aż 40% z nich nie zwróciło klientom ich środków.
Jak wprowadzenie ustawy o kryptowalutach może ochronić inwestorów i stabilizować rynek?
Nowe przepisy dotyczące kryptowalut wprowadzają rozwiązania zwiększające bezpieczeństwo wszystkich uczestników rynku, sprawiając, że cyfrowe aktywa są mniej narażone na ryzyko, a handel nimi przebiega w bardziej przejrzystych i stabilnych warunkach. Kluczowym elementem jest wprowadzenie licencji dla platform wymiany, które muszą przestrzegać określonych standardów działalności.
Giełdy kryptowalut będą zobowiązane do utworzenia mechanizmów finansowego zabezpieczenia, takich jak specjalne fundusze gwarancyjne, chroniące użytkowników przed skutkami cyberataków lub bankructwa platformy. Z doświadczeń innych krajów wynika, że takie rozwiązania pozwoliły ograniczyć liczbę skutecznych ataków hakerskich na giełdy o ponad połowę.
Nowe regulacje kładą również nacisk na oddzielenie środków klientów od kapitału własnego giełdy. Dzięki temu, nawet w przypadku problemów finansowych firmy, inwestorzy mają większe szanse na odzyskanie swoich pieniędzy, co potwierdzają dane z państw stosujących podobne przepisy.
Wymagania dotyczące nowoczesnych technologii zabezpieczających obejmują:
- regularne audyty cyberbezpieczeństwa,
- utrzymywanie odpowiedniej wielkości rezerw kapitałowych,
- stosowanie standardów redukujących ryzyko włamania niemal o cztery piąte.
Zwiększona zostanie także transparentność działania giełd, które będą musiały regularnie udostępniać sprawozdania finansowe, ujawniać strukturę własnościową, informować o potencjalnych konfliktach interesów oraz szczegółowo przedstawiać prowizje i opłaty ponoszone przez użytkowników.
Regulatorzy będą przeciwdziałać manipulacjom rynkowym takich jak „pump and dump” czy sztuczne generowanie obrotów, wprowadzając ścisły nadzór i surowe kary za wykroczenia. Przykład Singapuru pokazuje, że dzięki tym działaniom liczba nadużyć spadła o dwie trzecie w ciągu roku.
Zasady podatkowe dotyczące transakcji kryptowalutowych zostaną uregulowane, eliminując niejasności i ułatwiając inwestorom oraz doradcom finansowym poruszanie się w cyfrowych inwestycjach. Według Polskiego Instytutu Ekonomicznego, brak pewności podatkowej jest główną barierą dla większości polskich posiadaczy kryptowalut.
Poprawią się także relacje między podmiotami kryptowalutowymi a tradycyjnymi instytucjami finansowymi, ponieważ platformy licencjonowane łatwiej nawiążą współpracę z bankami i operatorami płatności, co zwiększy płynność rynku i uprości wymianę cyfrowych aktywów na środki fiducjarne.
Ochrona interesów konsumentów zostanie wzmocniona poprzez:
- obligatoryjne okresy umożliwiające wycofanie się z transakcji,
- jasno określone procedury składania reklamacji,
- wsparcie Rzecznika Finansowego w rozwiązywaniu sporów między klientami a operatorami giełd.
Ustawa uwzględnia także współpracę międzynarodową w zwalczaniu przestępczości, pozwalając Polsce uczestniczyć w wymianie informacji z zagranicznymi regulatorami, co utrudni wykorzystanie kryptowalut do nielegalnych działań i zwiększy skuteczność wykrywania nadużyć na arenie międzynarodowej.
Wprowadzenie wymagań kompetencyjnych dla osób zarządzających giełdami przyczyni się do wzrostu profesjonalizmu całego sektora. Kandydaci będą musieli wykazać się odpowiednim doświadczeniem, wykształceniem oraz nieposzlakowaną opinią, co zwiększy zaufanie inwestorów i przyciągnie większe podmioty, stabilizując rynek cyfrowych aktywów.
