Czym są Nowe zasady zwolnień lekarskich ZUS 2026?
Nowe regulacje dotyczące zwolnień lekarskich, które wejdą w życie w 2026 roku, wprowadzają istotne zmiany w systemie zasiłków oraz zasadach udzielania zwolnień chorobowych w Polsce. Ich celem jest uporządkowanie i ujednolicenie przepisów, które dotychczas często bywały różnie interpretowane.
Szczególną uwagę zwrócono na kilka kluczowych zagadnień:
- doprecyzowanie pojęcia działalności zarobkowej,
- określenie czynności sprzecznych z celem przebywania na zwolnieniu,
- wprowadzenie jednolitych kryteriów orzekania czasowej niezdolności do pracy.
Lekarze będą zobowiązani do stosowania jasnych i jednoznacznych zasad przy wystawianiu zwolnień, co przyczyni się do większej transparentności oraz ograniczenia nadużyć.
Zmiany obejmują również nowe narzędzia dla Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, które umożliwią:
- dokładniejszą kontrolę zasadności wystawiania zwolnień,
- monitorowanie przestrzegania warunków zwolnienia przez osoby na L4,
- precyzyjne określenie działań prowadzących do utraty prawa do zasiłku chorobowego.
Reforma modyfikuje także zasady dotyczące uprawnień i obowiązków wszystkich stron zaangażowanych w proces – ZUS, lekarzy, pracowników oraz pracodawców. Dzięki temu możliwe będzie zapobieganie nieporozumieniom i eliminacja wcześniejszych wątpliwości.
Wszystkie zmiany wpisują się w szerszy proces modernizacji systemu ubezpieczeń społecznych, który ma na celu:
- skuteczną ochronę pracowników w czasie choroby,
- zapobieganie nadużyciom świadczeń,
- dostosowanie przepisów do współczesnych realiów rynku pracy.
Kiedy Nowe zasady zwolnień lekarskich ZUS 2026 wejdą w życie?
Nowe przepisy dotyczące zwolnień lekarskich ZUS na 2026 rok wprowadzone zostaną stopniowo, zgodnie z harmonogramem ustawy. Ustawa reformująca system została podpisana przez prezydenta RP Karola Nawrockiego 7 stycznia 2026 roku, a zmiany podzielono na trzy etapy:
- pierwszy etap rozpoczyna się dwa tygodnie po publikacji ustawy w Dzienniku Ustaw,
- kolejny faza wchodzi w życie po trzech miesiącach od ogłoszenia przepisów,
- ostatni etap, najbardziej istotny, zaczyna się z początkiem 2027 roku.
W pierwszym etapie skoncentrowano się na precyzyjniejszym określeniu zasad oceny czasowej niezdolności do pracy, co pozwoli ZUS sprawniej kontrolować prawidłowość wystawianych zwolnień.
Drugi etap wprowadza zmiany w monitorowaniu korzystania ze zwolnień oraz w procedurach wydawania dokumentacji potwierdzającej niezdolność do pracy, co ma usprawnić proces weryfikacji i ograniczyć nadużycia.
Najważniejsze nowości w trzecim etapie to:
- uruchomienie elektronicznego systemu zwolnień lekarskich (e-ZLA),
- aktualizacja przepisów dotyczących przyznawania orzeczeń o niezdolności do pracy,
- aktualizacje systemów informatycznych,
- szkolenia dla lekarzy i personelu medycznego.
Stopniowe wprowadzanie zmian umożliwia wszystkim stronom — lekarzom, pracownikom, pracodawcom i ZUS — sprawne dostosowanie się do nowych wymagań, co minimalizuje ryzyko problemów w funkcjonowaniu systemu ubezpieczeń społecznych.
Jakie zmiany wprowadzają Nowe zasady zwolnień lekarskich ZUS 2026?
W 2026 roku wchodzą w życie istotne zmiany dotyczące zwolnień lekarskich ZUS, które znacząco modyfikują dotychczasowe zasady. Reforma precyzuje niejasności, jakie wcześniej pojawiały się przy interpretacji kluczowych terminów, eliminując wiele wątpliwości związanych ze stosowaniem przepisów.
Najważniejsze innowacje to:
- nowa definicja pracy zarobkowej oraz wyraźne określenie czynności niezgodnych z przeznaczeniem zwolnienia,
- możliwość wykonywania obowiązków u jednego pracodawcy podczas zwolnienia lekarskiego od innego,
- rozszerzone narzędzia kontroli prawidłowości wystawiania zwolnień przez ZUS,
- jednolite standardy wydawania orzeczeń lekarskich oraz znormalizowana dokumentacja,
- poszerzenie zespołu uprawnionego do wydawania orzeczeń o pielęgniarki i fizjoterapeutów po odpowiednim przeszkoleniu.
Dzięki nowym regulacjom pracownicy łatwiej określą, kiedy mogą stracić prawo do zasiłku chorobowego, ponieważ dokładnie sprecyzowano, jakie aktywności są akceptowalne podczas korzystania z L4, a które prowadzą do utraty świadczeń.
Co więcej, wprowadzenie możliwości pracy u jednego pracodawcy podczas zwolnienia lekarskiego od innego lepiej odzwierciedla współczesne realia rynku pracy, gdzie wiele osób ma kilka miejsc zatrudnienia jednocześnie. Osoby korzystające z tego uprawnienia muszą jednak powiadomić o zwolnieniu obydwu pracodawców, aby zapobiec nieuczciwym praktykom.
ZUS zyska szerokie uprawnienia do badania zasadności wydanych zaświadczeń o niezdolności do pracy oraz szybszego gromadzenia niezbędnych dowodów. Instytucja będzie mogła bezpośrednio zwracać się do ubezpieczonych o dodatkowe informacje lub wyjaśnienia, co usprawni rozstrzyganie wątpliwości.
Nowe, jednolite standardy oceny stanu zdrowia oraz znormalizowana dokumentacja orzeczeń lekarskich mają zapobiec rozbieżnościom w interpretacji między różnymi lekarzami.
Poszerzenie zespołu uprawnionego do orzecznictwa o pielęgniarki i fizjoterapeutów oznacza zmniejszenie obciążeń lekarzy oraz usprawnienie całego procesu. Równocześnie zmieniają się zasady wynagradzania personelu medycznego zaangażowanego w orzecznictwo oraz warunki współpracy z ZUS, które staną się bardziej elastyczne.
Wprowadzenie tych rozwiązań ma na celu poprawę kontroli nad systemem zwolnień, zwiększenie przejrzystości i bezpieczeństwa zarówno dla osób korzystających ze zwolnień, jak i pracodawców oraz personelu medycznego.
Zasady dotyczące zwolnień lekarskich ZUS zmienią się w 2026 roku, wprowadzając znaczące usprawnienia w procesie wydawania orzeczeń.
Najważniejsze zmiany obejmują:
- przejście na jednoosobowy tryb oceny, który skraca czas formalności i zwiększa indywidualną odpowiedzialność lekarzy,
- maksymalny czas rozpatrzenia sprawy 30 dni z możliwością wniesienia ponaglenia przez ubezpieczonego,
- wdrożenie e-wizyt, umożliwiających konsultacje online z lekarzem orzecznikiem,
- całościowa cyfryzacja dokumentacji związanej z orzekaniem,
- rozszerzenie uprawnień do wydawania orzeczeń na wykwalifikowane pielęgniarki, fizjoterapeutów po przeszkoleniu, lekarzy przygotowujących się do specjalizacji oraz lekarzy z minimum pięcioletnim stażem,
- lepsze wykorzystanie doświadczenia kadry poprzez przydział spraw według stopnia skomplikowania,
- ułatwiony dostęp do historii medycznej dzięki współpracy ZUS z placówkami zdrowotnymi,
- wprowadzenie jednolitego standardu orzekania w całej Polsce, eliminującego regionalne rozbieżności w interpretacji przepisów,
- nowe formy wynagradzania lekarzy oraz elastyczne możliwości zatrudnienia, które mają zwiększyć liczbę specjalistów w ZUS,
- mechanizmy nadzoru nad jakością orzeczeń, w tym regularne szkolenia zapewniające aktualność wiedzy i spójność decyzji.
Dzięki tym zmianom proces wydawania orzeczeń stanie się bardziej przejrzysty, szybszy i dostępny dla wszystkich ubezpieczonych, a jakość podejmowanych decyzji osiągnie wyższy poziom.
Jakie są nowe procedury kontroli wykorzystywania zwolnień lekarskich?
Nowe zasady kontrolowania zwolnień lekarskich wprowadzają rozbudowany system weryfikacji prawidłowego korzystania z L4. Reforma zaplanowana na 2026 rok znacznie rozszerza kompetencje ZUS.
Kontrole obejmą:
- zwolnienia związane z własną chorobą ubezpieczonego,
- zwolnienia przysługujące z tytułu opieki nad bliskim.
Inspekcje mogą być przeprowadzane nawet po wygaśnięciu ubezpieczenia chorobowego, co jest istotnym odejściem od dotychczasowych zasad. Dzięki temu ZUS zyskuje narzędzia do weryfikacji zasadności świadczeń niezależnie od statusu ubezpieczeniowego.
Kontrolerzy ZUS otrzymali szersze uprawnienia, m.in. mają prawo:
- weryfikować tożsamość osób korzystających ze zwolnienia,
- odwiedzać je w miejscu zamieszkania lub pobytu,
- osobiście zbierać informacje od ubezpieczonych,
- wymagać wyjaśnień od płatników składek,
- żądać dokumentacji lub opinii od lekarzy.
Podczas kontroli kluczowe jest sprawdzenie, czy osoba na L4 nie wykonuje pracy oraz nie podejmuje czynności sprzecznych z celem zwolnienia.
W trakcie procedury ZUS ma pełny wgląd w dokumentację medyczną, co umożliwia porównanie stanu zdrowia z informacjami w zwolnieniu i rzetelną ocenę zasadności jego wydania.
Elektroniczny system monitoringu to jedna z najważniejszych nowości. Pozwala na niemal natychmiastowe śledzenie aktywności osób na zwolnieniu. Automatyczne analizy błyskawicznie identyfikują sytuacje wymagające interwencji kontrolerów, znacznie podnosząc efektywność działań.
Kontrole odbywają się na trzy sposoby:
- zgodnie z ustalonym planem,
- interwencyjnie, gdy pojawiają się wątpliwości,
- zdalnie przez analizę danych, bez konieczności wizyt u ubezpieczonych.
Ubezpieczeni mają obowiązek współpracy z kontrolerami – muszą dostarczyć potrzebne dokumenty i informacje. Odmowa udziału w kontroli może skutkować utratą prawa do świadczeń.
Procedury uprościły także proces odwoławczy. Osoby niezgadzające się z decyzją po kontroli mogą skorzystać z dwuetapowej ścieżki odwoławczej, która gwarantuje szybkie rozpatrzenie sprawy oraz możliwość dołączenia dodatkowych dowodów i wyjaśnień.
Pracodawcy zyskali wsparcie w postaci dedykowanego elektronicznego formularza, umożliwiającego zgłaszanie podejrzeń nadużyć pracowników bez zbędnych formalności.
Wszystkie ustalenia z kontroli trafiają do centralnej bazy danych, co pozwala skuteczniej identyfikować schematy nadużyć oraz wskazywać osoby i placówki najbardziej narażone na nieprawidłowości. Zgromadzone dane wspierają planowanie kolejnych działań i skupiają uwagę tam, gdzie ryzyko jest największe.
Kto zyska nowe uprawnienia do kontroli przy Nowych zasadach zwolnień lekarskich ZUS 2026?
Od 2026 roku obowiązywać będą nowe przepisy dotyczące zwolnień lekarskich ZUS, które znacząco zmieniają zasady kontroli. Najważniejsze zmiany dotyczą rozszerzenia kompetencji organów kontrolnych, zarówno inspektorów ZUS, jak i pracodawców, co pozwoli na skuteczniejsze i szybsze weryfikowanie prawidłowości wykorzystywania zwolnień.
Pracownicy ZUS otrzymają uprawnienia do:
- legitymowania osób na zwolnieniu,
- swobodnego wchodzenia do mieszkań i miejsc pobytu kontrolowanych,
- zbierania wyjaśnień bezpośrednio od ubezpieczonych,
- prowadzenia kontroli także po ustaniu ubezpieczenia,
- dostępu do pełnej dokumentacji medycznej bez zbędnych formalności.
Nowoczesne systemy analityczne umożliwią szybkie wykrywanie nieprawidłowości, co zwiększy skuteczność działań kontrolnych.
Pracodawcy zyskają nowe możliwości, takie jak:
- samodzielne przeprowadzanie kontroli zwolnień lekarskich,
- korzystanie z uproszczonego, elektronicznego systemu zgłaszania podejrzeń do ZUS,
- wymaganie dodatkowych wyjaśnień od pracowników dotyczących nieobecności,
- uzyskiwanie szczegółowych informacji o wynikach kontroli.
Zakres kontroli zostanie rozszerzony na wszystkie typy zwolnień, obejmując zarówno własne choroby, jak i opiekę nad bliskimi. Kontrole dotyczą zwolnień papierowych i elektronicznych, aktywnych oraz zakończonych.
Wprowadzony zostanie obowiązek szkoleń i certyfikacji kontrolerów, co podniesie ich kompetencje w zakresie prawa ubezpieczeń społecznych oraz medycyny orzeczniczej.
Specjalne zespoły analityczne w strukturach ZUS wyposażone w narzędzia do analizy dużych danych będą identyfikować nietypowe schematy zachowań oraz wskazywać obszary wymagające szczególnej uwagi kontrolerów.
Lekarze orzecznicy ZUS będą mogli szybciej kwestionować zasadność zwolnień lekarskich, eliminując konieczność przeprowadzania pełnej procedury kontrolnej w przypadku wątpliwości co do stanu zdrowia pacjenta, co przyspieszy przeciwdziałanie nadużyciom.
Wszystkie instytucje kontrolujące zwolnienia zostaną połączone w jeden zintegrowany system elektroniczny, co umożliwi bieżącą wymianę informacji i efektywną koordynację działań, zwiększając skuteczność kontroli i minimalizując dublowanie czynności.
