Co to są progi zarobków klasy średniej w Polsce?
W Polsce przynależność do klasy średniej określają konkretne poziomy dochodów, które mają również wpływ na sposób opodatkowania. Kluczowym wskaźnikiem jest drugi próg podatkowy, ustalony obecnie na poziomie 120 tysięcy złotych rocznie. Osoby przekraczające ten próg zaliczane są do wyższej klasy średniej i podlegają wyższemu podatkowi.
W systemie podatkowym obowiązują dwie podstawowe stawki PIT:
- 12% dla rocznych dochodów do 120 tysięcy złotych,
- 32% dla nadwyżki powyżej tej kwoty.
Tak wyraźnie określona granica pomaga podzielić różne segmenty klasy średniej.
Próg 120 tysięcy złotych obowiązuje od 2022 roku, zastępując poprzedni limit wynoszący 85 528 zł. Zmiana ta miała na celu dostosowanie systemu podatkowego do rosnących wynagrodzeń i aktualnej sytuacji ekonomicznej.
Należy jednak pamiętać, że granica ta nie jest regularnie aktualizowana, co prowadzi do efektu zwanego „zimną progresją podatkową”. Oznacza to, że wraz ze wzrostem płac i inflacją coraz więcej osób trafia do wyższej grupy podatkowej, mimo że ich realna siła nabywcza nie rośnie proporcjonalnie.
Klasa średnia w Polsce nie jest jednolita. Ekonomiści wyróżniają jej trzy segmenty:
- niższą,
- właściwą,
- wyższą.
Dochody około 120 tysięcy złotych rocznie odpowiadają górnej części klasy średniej, natomiast zarobki w zakresie 60-90 tysięcy złotych rocznie uważa się za typowe dla klasy średniej w jej klasycznym rozumieniu.
Coraz więcej osób wpada w drugi próg podatkowy, ponieważ próg ten, wynoszący 120 tysięcy złotych, nie był podwyższany od 2022 roku. W efekcie mamy do czynienia z tzw. „zimną progresją podatkową”, która coraz mocniej dotyka Polaków.
Dane z 2024 roku obrazują skalę tego zjawiska:
- 1 935 495 osób przekroczyło próg podatkowy,
- muszą zapłacić 32% podatek od nadwyżki ponad 120 tysięcy złotych,
- stanowi to 7,6% wszystkich rozliczających się według skali,
- liczba ta rośnie z roku na rok.
Przyczyną jest regularny wzrost płac, wynikający z:
- inflacji,
- ogólnej poprawy sytuacji gospodarczej,
- co powoduje, że coraz więcej osób, zwłaszcza z lepiej zarabiającej klasy średniej, trafia na wyższą stawkę podatkową.
Problem polega na tym, że mimo wyższych pensji, realne możliwości nabywcze nie rosną, ponieważ inflacja „zjada” część zarobków.
Brak automatycznych regulacji progów podatkowych sprawia, że obciążenia podatkowe rosną stopniowo, bez potrzeby wprowadzania nowych przepisów. Najbardziej odczuwają to osoby z klasy średniej – ich pensja nominalna wzrasta, lecz wyższy podatek znacząco ogranicza realny wzrost wynagrodzenia netto.
Jak rosnące płace nominalne wpływają na progi podatkowe?
Rosnące wynagrodzenia w Polsce bezpośrednio wpływają na system podatkowy, zwłaszcza że progi podatkowe od lat nie są dostosowywane do inflacji. Problem ten dotyka szczególnie osoby z klasy średniej, które coraz częściej trafiają do wyższego, drugiego progu podatkowego.
Sytuacja jest istotna, ponieważ już niewielka podwyżka przy obecnej granicy 120 tysięcy złotych rocznie może spowodować przejście z 12-procentowej stawki podatku PIT do 32% od nadwyżki. Oznacza to wyższe obciążenia sięgające nawet kilku tysięcy złotych rocznie dla osób, których zarobki tylko nieznacznie przewyższają tę kwotę.
Trend ten nasilił się w latach 2022–2023, gdy inflacja przekraczała 10% rocznie. W reakcji na rosnące ceny firmy podnosiły wynagrodzenia, by chronić siłę nabywczą pracowników. Paradoksalnie wyższe pensje oznaczają wzrost podatków, ponieważ powodują przesunięcie podatników do wyższych progów.
Eksperci nazywają ten mechanizm „pełzającym wzrostem podatków”. W praktyce oznacza to, że państwo zyskuje więcej środków mimo stałych stawek podatkowych. W 2023 roku wpływy z podatku PIT wzrosły o 15,4% w porównaniu do roku poprzedniego, co przewyższyło tempo rozwoju gospodarczego — według danych resortu finansów.
Najbardziej odczuwają to osoby z klasy średniej:
- specjaliści,
- menedżerowie,
- przedsiębiorcy.
Według GUS przeciętne wynagrodzenie brutto w sektorze przedsiębiorstw w pierwszym kwartale 2024 roku sięgnęło 8147 zł, co oznacza wzrost o 12,5% w stosunku do poprzedniego roku. Jeśli ta tendencja się utrzyma, kolejne grupy pracujących wkrótce trafią do wyższego progu podatkowego.
W przeciwieństwie do wielu państw rozwiniętych, które stosują automatyczną indeksację progów podatkowych uwzględniającą wzrost cen lub zarobków, w Polsce brak takiej waloryzacji powoduje, że realne obciążenie podatkowe rośnie wraz z wypłatami, mimo że przepisy pozostają niezmienione.
Jak usunięcie ulgi dla klasy średniej wpłynęło na system podatkowy?
Rok 2022 przyniósł istotne zmiany w polskich przepisach podatkowych, szczególnie wpływające na klasę średnią. Wprowadzenie, a następnie szybkie zniesienie ulgi dedykowanej tej grupie spowodowało konieczność wprowadzenia wielu poprawek w całym systemie.
Ulga w ramach Polskiego Ładu obejmowała osoby o miesięcznych zarobkach od 5701 do 11 141 zł brutto. Jej zniesienie w trakcie roku podatkowego wymusiło rekompensatę w postaci obniżenia stawki PIT z 17% do 12% dla pierwszego progu podatkowego, co objęło wszystkich podatników, nie tylko klasę średnią.
Likwidacja ulgi przyniosła kluczowe konsekwencje:
- uproszczenie systemu podatkowego poprzez eliminację skomplikowanego mechanizmu wyliczania ulgi,
- utrata korzyści podatkowych przez osoby z dochodami rocznymi w przedziale 68 412 – 133 692 zł,
- wprowadzenie jednolitej stawki 12% w pierwszym progu podatkowym, niezależnie od wysokości wynagrodzenia,
- zmiany w rozliczeniach rocznych – część podatników musiała dopłacić, inni otrzymali zwroty.
Równocześnie z wycofaniem ulgi wprowadzono kolejne zmiany:
- rezygnację z odliczania części składki zdrowotnej, co zwiększyło faktyczne obciążenie podatkowe,
- podniesienie kwoty wolnej od podatku do 30 000 zł, co częściowo łagodziło skutki zniesienia ulgi,
- podwyższenie progu podatkowego z 85 528 zł do 120 000 zł, dzięki czemu mniej osób musiało płacić podatek 32%.
Skutki reform zależały od poziomu dochodów:
- osoby o niższych zarobkach zyskały na niższej stawce podatku i wyższej kwocie wolnej,
- natomiast osoby zarabiające od 6000 do 11 000 zł miesięcznie często odczuły pogorszenie sytuacji finansowej.
Nagła zmiana przepisów podczas roku podatkowego wywołała zamieszanie, zmuszając podatników i księgowych do szybkiego przystosowania się do nowych realiów. Ministerstwo Finansów wprowadziło wtedy rozwiązania ochronne pozwalające na wybór korzystniejszego sposobu rozliczenia za rok 2022.
Likwidacja ulgi dla klasy średniej była częścią kompleksowej reformy podatkowej. Choć system stał się prostszy, część klasy średniej musiała pogodzić się z utratą dotychczasowych przywilejów, których obniżenie podatku podstawowego nie zrekompensowało w pełni.
Czy istnieją propozycje zmian w systemie PIT w Polsce?
W ostatnim czasie w dyskusjach publicznych pojawiło się kilka pomysłów dotyczących zmian w systemie podatku dochodowego dla osób fizycznych. Proponowane modyfikacje mają przede wszystkim ograniczyć zjawisko tzw. zimnej progresji podatkowej. Na razie jednak nie ma konkretnych projektów ustaw, które miałyby zrealizować te idee.
Rozważane są głównie dwa kierunki reform:
- wprowadzenie automatycznej korekty progów podatkowych, uzależnionej od wskaźników gospodarczych, takich jak wzrost przeciętnego wynagrodzenia, poziom inflacji czy zmiany płacy minimalnej,
- zwiększenie liczby przedziałów podatkowych, co pozwoliłoby na płynniejsze przechodzenie między stawkami i złagodziłoby skutki skokowych zmian dla podatników,
- zmniejszenie atrakcyjności przechodzenia na inne formy zatrudnienia, na przykład do jednoosobowej działalności gospodarczej, wybieranej często z powodu korzystniejszych rozliczeń podatkowych.
Zdaniem specjalistów automatyczna waloryzacja progów stanowiłaby trwałe usprawnienie całego systemu, minimalizując konieczność częstych interwencji legislacyjnych. Tego typu rozwiązania funkcjonują już w wielu krajach rozwiniętych, gdzie systematyczne dostosowania do zmian gospodarczych są standardem.
Mimo tych głosów, obecnie rząd nie planuje wprowadzać waloryzacji progów podatkowych. Próg 120 tysięcy złotych, obowiązujący od 2022 roku, nie ulegnie zmianie. W praktyce oznacza to, że wraz ze wzrostem nominalnych wynagrodzeń skutki zimnej progresji mogą się jeszcze nasilić.
Ewentualne wprowadzenie automatycznej waloryzacji musiałoby być powiązane z sytuacją finansów państwa, gdyż takie zmiany przyniosłyby mniejsze wpływy z podatku PIT do budżetu, co stanowi szczególne wyzwanie w obecnych realiach fiskalnych.
