Przyczyny spadku wydobycia węgla w Polsce
Zmniejszenie produkcji węgla w Polsce wynika z wielu wzajemnie powiązanych czynników: ekonomicznych, środowiskowych oraz politycznych. W ubiegłym roku polskie kopalnie dostarczyły jedynie 81 milionów ton węgla, co stanowi wyraźny spadek w porównaniu z poprzednimi latami. Najsilniej trend ten widoczny jest w przypadku węgla brunatnego, gdzie zakłady znacząco ograniczyły wydobycie.
Główne przyczyny spadku wydobycia to:
- energetyczna transformacja kraju, która wymusza przejście na niskoemisyjne źródła energii,
- presja Unii Europejskiej, w tym polityka klimatyczna i system EU ETS, zwiększające koszty pozyskiwania energii z węgla,
- naturalne kurczenie się dostępnych złóż, co powoduje konieczność wydobycia z coraz głębszych i trudniejszych warstw ziemi,
- konkurencja ze strony tańszego importowanego węgla, zmuszająca krajowe kopalnie do ograniczania produkcji,
- niedostateczna modernizacja infrastruktury kopalnianej z powodu braku funduszy, obniżająca efektywność wydobycia,
- rosnący udział odnawialnych źródeł energii (OZE) w miksie energetycznym Polski, zmniejszający popyt na tradycyjne paliwa.
Te czynniki łącznie powodują systematyczne kurczenie się polskiego przemysłu węglowego, co potwierdzają oficjalne dane dotyczące wydobycia zarówno węgla kamiennego, jak i brunatnego.
Spadek produkcji węgla brunatnego i kamiennego
dane wyraźnie wskazują, że w Polsce wydobycie węgla systematycznie się zmniejsza. W 2025 roku pozyskano zaledwie 43 miliony ton węgla kamiennego, co stanowi spadek o 2,7% względem roku poprzedniego. Jeszcze silniejszy regres zanotowano w przypadku węgla brunatnego – jego produkcja obniżyła się o 7,8%, nie przekraczając 38 milionów ton.
Największe spadki miały miejsce w ostatnich miesiącach roku. W grudniu wydobycie:
- węgla kamiennego obniżyło się aż o 13%,
- węgla brunatnego o 13,1% w stosunku do tego samego miesiąca rok wcześniej.
Zmniejszająca się produkcja węgla brunatnego silnie oddziałuje na sektor energetyczny. Elektrownie wykorzystujące ten surowiec ograniczają możliwości wytwarzania energii, przez co udział energii z węgla brunatnego w krajowej strukturze stopniowo maleje.
Podobne tendencje obserwujemy w przypadku węgla kamiennego, gdzie w każdym z kluczowych regionów wydobycie sukcesywnie spada. Większość kopalń notuje niższe wyniki, czego przyczyn należy szukać:
- w pogarszających się warunkach geologicznych,
- w wzrostach kosztów,
- w rosnących opłatach za emisję CO2,
- co sprawia, że wytwarzanie energii z tego paliwa staje się coraz mniej opłacalne.
Zmiany w wydobyciu obu rodzajów węgla odzwierciedlają głęboką transformację polskiej energetyki i gospodarki. Coroczny spadek produkcji węgla wpisuje się w szeroko zakrojone przeobrażenia promujące rozwój niskoemisyjnych oraz odnawialnych źródeł energii.
Wpływ spadku wydobycia na polskie górnictwo
W Polsce obserwujemy nieustanny spadek wydobycia węgla, co prowadzi do istotnych przemian w sektorze górniczym. Zmniejszające się znaczenie tej branży oznacza, że dawna pozycja polskiego górnictwa jako filaru gospodarki i rynku pracy należy do przeszłości.
Efekty ekonomiczne tego trendu są złożone. Główne spółki górnicze coraz częściej mierzą się z pogarszającą się sytuacją finansową. Koszty prowadzenia działalności rosną, podczas gdy ceny węgla nie nadążają za tym wzrostem, co znacznie obniża rentowność sektora. W 2023 roku największe firmy węglowe odnotowały ponad 15-procentowy spadek przychodów w porównaniu do poprzedniego roku.
Zmniejszające się zatrudnienie w kopalniach to kolejny kluczowy aspekt zmian. W ciągu pięciu lat liczba pracowników w branży skurczyła się o ponad jedną piątą, spadając poniżej 80 tysięcy. Prognozy przewidują dalszą kurczenie się rynku pracy w tym sektorze. Ta sytuacja szczególnie odbija się na regionach tradycyjnie związanych z górnictwem, zwłaszcza na Górnym Śląsku, gdzie przez dekady branża była głównym źródłem utrzymania rodzin.
Kondycja infrastruktury kopalnianej również pozostawia wiele do życzenia. Ograniczenie środków na modernizację powoduje, że wiele obiektów działa w oparciu o przestarzałe technologie. W ciągu trzech lat nakłady inwestycyjne spadły o blisko jedną czwartą, co negatywnie wpływa na konkurencyjność polskich zakładów.
Produkcja prądu z węgla jest najniższa w historii i wynosi zaledwie 9,2%. To przekłada się na mniejszy popyt na krajowy surowiec. Coraz więcej elektrowni węglowych jest zamykanych lub przekształcanych, co dalej redukuje zapotrzebowanie na węgiel — w 2023 roku moc bloków węglowych spadła o 3,8 GW.
Transformacja ma również wymiar ekologiczny. Roczna emisja CO₂ z polskich kopalń wynosi około 15 milionów ton. Mniejsza produkcja węgla prowadzi do niższych emisji gazów cieplarnianych z wydobycia. Należy jednak pamiętać, że import surowca z dalekich krajów może paradoksalnie zwiększać całkowity ślad węglowy Polski.
Zmniejszony popyt na węgiel wpływa nie tylko na kopalnie i ich pracowników, lecz także na firmy produkujące maszyny górnicze, przedsiębiorstwa transportowe i usługowe. Szacuje się, że na jedno miejsce pracy w kopalni przypada kilka kolejnych w branżach towarzyszących, co pokazuje szerokie skutki zmian w gospodarce.
Upadek tradycyjnego górnictwa wymusza przekształcenia struktury gospodarczej regionów związanych z wydobyciem. W miejscach zamkniętych kopalń powstają nowe inwestycje:
- parki przemysłowe,
- centra logistyczne,
- specjalne strefy ekonomiczne przyciągające przedsiębiorców.
Wsparcie tych zmian zapewniają fundusze unijne, w tym Fundusz Sprawiedliwej Transformacji z kwotą 3,8 miliarda euro przeznaczoną dla Polski.
Systematyczne ograniczanie roli węgla w polskiej energetyce świadczy o głębokiej zmianie polityki energetycznej państwa. Tradycyjny model oparty na paliwach kopalnych powoli ustępuje miejsca nowoczesnemu miksowi energetycznemu, w którym rosnącą rolę odgrywają odnawialne źródła energii.
Wzrost produkcji magazynów energii
Transformacja energetyczna w Polsce wyraźnie przyspiesza rozwój nowoczesnych systemów przechowywania energii. Węgiel coraz częściej ustępuje miejsca innowacyjnym technologiom, co przekłada się na imponujący wzrost produkcji urządzeń do magazynowania energii. Już w 2025 roku liczba wyprodukowanych magazynów znacznie się zwiększyła.
W samym 2025 roku powstało aż 421 tysięcy magazynów energii – to imponujący skok w stosunku do poprzednich lat. Szczególną uwagę zwraca dynamiczna ekspansja produkcji akumulatorów kwasowo-ołowiowych przeznaczonych do innych zastosowań niż motoryzacja. Tylko w ciągu roku ich liczba wzrosła o 137%. Rekord padł w grudniu: w tamtym miesiącu wyprodukowano aż 34 tysiące sztuk, co oznaczało wzrost o 202% względem grudnia poprzedniego roku.
Równolegle rozwija się segment akumulatorów niklowo-kadmowych, które stają się ważnym elementem rynku magazynowania energii. Te wyniki wyraźnie pokazują, że polska energetyka zmierza w stronę zaawansowanych rozwiązań, stopniowo odchodząc od tradycyjnych paliw kopalnych.
Za tym wzrostem stoi kilka przyczyn:
- coraz większy udział niestabilnych odnawialnych źródeł energii zwiększa popyt na efektywne systemy przechowywania nadwyżek,
- technologia akumulatorów staje się łatwiej dostępna dzięki spadającym kosztom, co otwiera rynek zarówno dla firm, jak i gospodarstw domowych,
- wsparcie finansowe z krajowych i unijnych programów znacząco przyspiesza wdrażanie tych rozwiązań.
Stabilność krajowego systemu energetycznego zyskuje na znaczeniu w obliczu odchodzenia od węgla. Coraz popularniejsza jest też energetyka prosumencka – właściciele instalacji fotowoltaicznych korzystają z magazynowania energii, aby lepiej wykorzystać wyprodukowaną energię. Wszystkie te elementy napędzają wzrost sektora.
Rozkwit branży przekłada się na nowe miejsca pracy. Zakłady produkcyjne i montażowe poszukują wykwalifikowanych specjalistów z zakresu elektroniki i elektrotechniki, co częściowo łagodzi skutki zamykania kopalń.
Polskie firmy nie tylko zdobywają silniejszą pozycję na europejskim rynku, ale także zwiększają eksport. W ciągu roku sprzedaż magazynów energii za granicę wzrosła o 42%, a odbiorcami są głównie państwa należące do Unii Europejskiej.
Szybki postęp w sektorze pokazuje, jak bardzo zmienia się polska energetyka. Wraz z zamykaniem kolejnych elektrowni węglowych, coraz ważniejsze stają się elastyczne i przyjazne środowisku technologie, które pozwalają optymalnie wykorzystywać odnawialne źródła oraz zapewniają bezpieczeństwo dostaw energii.
Wykorzystanie magazynów energii do przesuwania OZE
Rok 2025 był punktem zwrotnym w polskiej energetyce pod względem wykorzystania magazynów energii. Po raz pierwszy zastosowano je na szeroką skalę do przesuwania produkcji z odnawialnych źródeł energii na godziny zwiększonego popytu, co znacznie usprawniło funkcjonowanie całego systemu.
Magazyny energii pozwalają na gromadzenie nadmiaru prądu z OZE w okresach niższego zapotrzebowania, a następnie – w godzinach wieczornego, gwałtownego wzrostu zużycia – oddają zgromadzoną energię do sieci. Analizy pokazują, że ten sposób działania ogranicza wieczorne zapotrzebowanie na gaz nawet o 23%, przynosząc wyraźne korzyści ekonomiczne i środowiskowe.
Do głównych zalet przesuwania energii z OZE za pomocą magazynów należą:
- bardziej stabilne ceny hurtowe energii, z różnicą między cenami w szczycie i dołku zmniejszoną o prawie jedną trzecią,
- mniejsze wykorzystanie gazowych elektrowni szczytowych, które w 2025 roku działały przeciętnie o ponad 400 godzin krócej,
- lepsze wykorzystanie produkowanej zielonej energii – straty wynikające z ograniczania mocy OZE zmniejszyły się o ponad jedną trzecią,
- większa elastyczność systemu dzięki możliwości szybkiego reagowania na zmiany zużycia energii.
Farmy fotowoltaiczne idealnie współpracują z magazynami energii, gdyż generują najwięcej energii w południe, kiedy zapotrzebowanie jest jeszcze umiarkowane. Dzięki magazynowaniu nadwyżek energia nie jest marnowana, lecz przesuwana na wieczór, gdy zapotrzebowanie rośnie, a produkcja ze słońca spada.
Prawdziwą innowacją było połączenie tysięcy rozproszonych magazynów w jeden, inteligentnie zarządzany system. Platforma „FlexNet” nadzoruje ponad 12 tysięcy magazynów o łącznej pojemności ponad 1,2 GWh, umożliwiając dostarczenie dodatkowych 350 MW mocy w szczycie przez kilka godzin.
Znaczącą rolę odgrywają też duże baterie przy głównych węzłach energetycznych. Na Pomorzu największa instalacja o pojemności 200 MWh i mocy 50 MW skutecznie rozładowuje nadwyżki energii generowanej przez farmy wiatrowe.
Finansowa opłacalność magazynowania energii wzrasta dzięki dynamicznym taryfom, które pozwalają właścicielom magazynów zarabiać na różnicach cen między godzinami. Przykładowo, średnia różnica między popołudniem a wieczorem sięga już 215 zł za megawatogodzinę, co czyni inwestycje w magazyny bardziej atrakcyjnymi.
Dzięki tym zmianom polska energetyka zyskała większą elastyczność i znacząco przyczyniła się do redukcji emisji CO₂. W 2025 roku ograniczenie pracy gazowych elektrowni w godzinach szczytu pozwoliło zmniejszyć emisję dwutlenku węgla o 1,2 miliona ton, przybliżając kraj do realizacji celów klimatycznych.
Pojawiły się również programy pilotażowe skierowane do prosumentów. Domowe magazyny i instalacje PV pozwalają gospodarstwom lepiej zarządzać zużyciem oraz przynosić korzyści całemu systemowi energetycznemu. W projekcie „Flex-Home” ponad 5 tysięcy gospodarstw aktywnie wpływa na lokalne sieci i otrzymuje za to wynagrodzenie.
Rezultaty 2025 roku jednoznacznie pokazują, że rozbudowa magazynów energii to skuteczna odpowiedź na wyzwania rynku i rosnące koszty gazu. Planowane zwiększenie pojemności do 4 GWh w najbliższych latach jeszcze bardziej zbliży Polskę do pełnej integracji odnawialnych źródeł energii z krajowym systemem.
